PSA (Prostat Spesifik Antijen)

PSA Nedir? PSA'yı Yükselten Durumlar, PSA Volalitesi, Yaşa Özgü PSA, Serbest PSA

PSA (Prostat Spesifik Antijen) 

PSA, spermin sıvılaşmasını sağlayan  bir enzimdir. Esas olarak, prostatın kanallarını  ve asinilerini döşeyen hücrelerden salgılanır. Psa büyük ölçüde prostat’a özgü bir enzimdir ancak  çok düşük miktarlarda pankreas ve tükürük bezlerinden de salgılanır. PSA nın  spermdeki konsantrasyonu kandaki seviyesinin  milyon katı kadardır. 

PSA, Prostatik hücrelerin ve bazal membranın bütünlüğünün bozulması neticesinde kan dolaşımına girer (şekil 1). Kana psa geçişi, prostatın  normal yapısını bozan, hem iyi huylu hastalıklarında hem de prostat kanserinde görülebilmektedir.

prostat-kanseri17

PSA seviyesini yükselten durumlar

Prostat kanserinin dışında, prostat ile ilgili bir çok olayda ve hastalıkta  kanda psa yükselmesi görülebilmektedir. (Tablo 1). Psa nın kandaki yarılanma ömrü 3.15 gün gibi kısa bir süre olduğundan bu yükselmelerin bir çoğu geçici olabilmektedir. Dolayısı ile önceki psa değerleri normal olan sağlıklı bir bireyde aniden görülen psa yükselmesinde  tabloda belirtilen faktörlerin hepsi değerlendirilmelidir.


Tablo1. Klinik Durumların serum PSA seviyeleri üzerine olan etkileri
Klinik Durum Sreum PSA seviyesi üzerine etkileri
Kateterizasyon Düşük
Egzersiz Yok
Hemodializ Yok
Parmakla Rektal Muayene Yok
Sistoskopi Düşük
İdrar Retansiyonu Kısa dönem yükselme
Ejekülasyon Yükselir (48 saat)
Prostat Masajı Yükselir (3 gün)
Transrektal Ultrason (TRUS) Yükselir (7 gün)
Prostatit Yükselir (4-6 hafta)
Prostat Biyopsisi Yükselir (6 hafta)
Prostat Ameliyatı (TURP) Yükselir (6 hafta)

 

PSA nın yükselmesini  doğru bir şekilde değerlendirebilmek için; ejekülasyondan   48 saat sonra, prostat masajından  3 gün geçtikten sonra, Transrektal ultrasondan 7 gün, prostat biyopsisinden 6 hafta ve prostat ameliyatından 6 hafta geçtikten sonra psa ölçümü tekrarlanmalıdır.

BPH (iyi huylu prostat büyümesi) tedavisinde kullanılan ilaçlardan, 5 alfa redüktaz enzim inhibitörleri  finasteride (proscar) ve dutaseride (Avodart) psa seviyelerini düşürebilmektedir. Beş alfa redüktaz enzim inhibitörleri prostatın büyümesini engellemekte, prostat hacmini azaltmakta  ve 6 aylık bir kullanım süresinde  kan psa seviyelerini %50-60 oranında azaltmaktadır. Bu nedenden dolayı bu ilaçları kullanmaya başlamadan önce mutlaka hastaların kan psa seviyelerine bakılmalı ve hastaların gerçek psa seviyelerini  öğrenmek için psa seviyeleri 2 ile çarpılmalıdır. Yine kullanılan bazı destek ve vitamin ilaçlarının içerisinde östrojen bulunmakta  ve  hormonal mekanizmalar ile psa seviyelerini düşürebilmektedirler.

PSA  velositesi (artış hızı), Yaşa özgü PSA ve serbest PSA

Psa nın, BPH (benign prostat Hiperplazisi) ve prostatit (prostat enfeksiyonu) gibi hastalıklarda da yükselebilmesi prostat kanseri taramasındaki özgünlüğünü ve önemini azaltmaktadır. Bu sebepten dolayı, psa testini daha hassas kılabilmek için bir çok ek yardımcı testler geliştirilmiş  ve kullanılmaktadır. Bunlardan en sık kullanılanı psa dansitesi, psa velositesi ve  serbest psa dır.

PSA Dansitesi:  Psa değerinin, prostat hacmine bölünmesi ile elde  edilir. PSA seviyesi 4-10 ng/ml arasında olanlarda 0.15 veya daha yüksek psa dansite değeri olanlara biyopsi önerilmektedir.

PSA velosistesi: kandaki psa değerinin belirli bir süre içerisindeki artış hızı demektir. Belirli bir süre içerisinde olan hızlı psa artışları prostat kanseri olasılığını arttırmaktadır. Yapılan çalışmalarda PSA seviyesi 4-10 ng/ml arasında olan hastalarda yıllık 0.75 ng/ml’nin üzerindeki artışlarda kanser saptama spesifikliği % 90 ve sensitivitesi % 80 olarak bildirilmiştir.

Free PSA (Serbest PSA): Sebest psa kanda proteinlere bağlı olmadan serbest olarak dolaşan psa oranını belirtir. Kanda dolaşan psa nın  %65-95’ nı proteinlere bağlıdır. Bu proteinlerden başlıcası  alfa 1- anichymotrypsin ve alfa-macroglobulin’ dir (Şekil.1). PSA’nın geri kalan %5-35  kadarlık kısmı ise herhangi bir proteine bağlı olmadan serbest halde bulunur. Serbest psa seviyeleri yaş, prostat hacmi ve indirekt olarak total psa seviyelerinden etkilenmektedir. Serbest psa nın total psa’ya bölünmesi ile  %f-psa değeri elde edilmektedir. %psa oranı azaldıkça prostat kanseri ihtimali artmaktadır. Prostat kanserli hastalarda normal kişilere oranla, kanda daha fazla oranda proteinlere bağlı psa bulunur. Dolayısıyla prostat kanserli hastalarda daha düşük oranlarda serbest (bağlı olmayan) PSA bulunur.

    
    Şekil 1.

prostat-kanseri19


PROSTAT KANSERİ